Plecy płaskie

Plecy płaskie

Opis wady
Plecy płaskie (dorsum planum) to wada postawy w płaszczyźnie strzałkowej, której cechą charakterystyczną jest spłycenie lub zniesienie fizjologicznych krzywizn kręgosłupa oraz zmniejszenie przodopochylenia miednicy. U osób dotkniętych ta wadą obserwuje się także spłaszczenie klatki piersiowej, opadanie i wysunięcie barków ku przodowi. Pojemność i ruchomość klatki piersiowej zazwyczaj jest zmniejszona, a ruchomość kręgosłupa prawidłowa.

Zmniejszenie naturalnych krzywizn jest procesem bardzo niekorzystnym, gdyż ogranicza funkcje amortyzacyjną kręgosłupa. Brak odpowiedniej amortyzacji wpływa na przeciążenia poszczególnych elementów kręgosłupa, szybsze ich zużycie i w konsekwencji powstanie zmian zwyrodnieniowych. U dzieci w wieku przedszkolnym plecy płaskie są zjawiskiem naturalnym, gdyż krzywizny nie są w pełni ukształtowane (sprawia to wrażenie pleców płaskich). W kolejnych fazach rozwoju powinny się zwiększać. Jeśli do tego nie dochodzi, mamy do czynienia z wystąpieniem wady. W tym przypadku wymagana jest korekcja.

Plecy płaskie są wada postawy predysponującą do powstawania bocznych skrzywień kręgosłupa (skolioz), w szczególności u osób ze słabo rozwiniętym gorsetem mięśniowym. Wada występuje w dwóch krańcowo różnych typach budowy ciała: u ludzi wątłych, ze słabo rozwiniętą muskulaturą o typie budowy astenicznej oraz u osób silnie umięśnionych i intensywnie ćwiczących.

Przyczyny powstawania.
W ostatnich latach obserwuje się tendencję wzrostową dotycząca występowania wady postawy – pleców płaskich. Szacuje się, że zmiany ewolucyjne zmierzają w kierunku zmniejszenia naturalnych krzywizn kręgosłupa.

Jako pierwotną przyczynę wady postawy podaję się brak prawidłowego wykształcenia przodopochylenia miednicy, co najczęściej spowodowane jest siedzącym trybem życia. Siedzący tryb życia obecny jest nie tylko w miejscu pracy, ale również podczas wypoczynku. Hipokineza (bezczynność ruchowa) wiąże się z ograniczeniem i zmniejszeniem form ruchu, co w konsekwencji wpływa na powstawanie hipotonii (obniżenie napięcia mięśniowego) i dystonii mięśniowej (nieprawidłowe napięcie mięśni).

 Postępowanie korekcyjne
W plecach płaskich o astenicznej (wątłej) budowie ciała postępowanie korekcyjne opiera się na ogólnym wzmacnianiu mięśni, uwzględniając ćwiczenia zwiększające kifozę piersiową ,lordozę lędźwiowa, a także przodopochylenie miednicy. W przypadku osób wysportowanych, silnych, dobrze zbudowanych, ćwiczenia prowadzi się w pozycjach lordozujących odcinek lędźwiowy oraz kifotyzujących odcinek piersiowy. Ma to na celu wydłużenie prostownika grzbietu w odcinku piersiowym oraz skrócenie w odcinku lędźwiowym. W obu przypadkach należy uwzględnić ćwiczenia rozciągające mięśnie przykurczone. W szczególności będą to powierzchowne i głębokie mięśnie grzbietu (szczególnie w odcinku piersiowym), mięśnie karku, pośladki, grupa kulszowo- goleniowa i brzuch. Ćwiczenia prowadzi się w zakresie niepełnego skurczu i pełnego rozciągnięcia. W plecach płaskich wiotkich należy skupić się na wzmocnieniu mięsni osłabionych takich jak: mięśnie piersiowe, zębate przednie, biodrowo – lędźwiowe, proste uda, prostowniki w odcinku lędźwiowym, czworoboczne lędźwi. W tym przypadku zalecane jest ruch w pełnym skurczu i niepełnym rozciągnięciu. Przeciwwskazane w obu przypadkach będą ćwiczenia w siadach niskich (prosty, skulny), elongacja, zwisy, wyciągi i inne ćwiczenia powodujące spłaszczenie fizjologicznych krzywizn kręgosłupa.

Niezwykle istotnym czynnikiem w korekcji pleców płaskich jest nauka przyjmowania i utrzymywania prawidłowej postawy ciała, co jest celem nadrzędnym reedukcji posturalnej. Należy pamiętać również o ćwiczeniach oddechowych, gdzie powinno kształtować się zarówno piersiowy, piersiowo – przeponowy i przeponowy tor oddechowy. Ćwiczenia mają za zadanie zwiększyć pojemność życiową płuc i wzmocnić mięśnie oddechowe. Bardzo dobrym uzupełnieniem lub integralną częścią procesu korekcyjnego są ćwiczenia w wodzie. Powinny one uwzględniać wzmacnianie mięśni klatki piersiowej i zginaczy stawu biodrowego. Pomocny powinien być masaż klasyczny. Jego zadaniem będzie pobudzenie mięśni rozciągniętych oraz rozluźnienie mięśni przykurczonych. W przypadku pleców płaskich, w których doszło do czynnościowego ograniczenia zakresów ruchu (przede wszystkim stawy międzykręgowe) i niemożności wykonania ruchu biernego, warto zastosować terapię manualną.

Ważne z punktu widzenia niemal każdej wady postawy jest uświadomienie osobie oraz jej rodzinie, o rodzaju oraz skutkach występowania wady. W głównej mierze chodzi o zachęcenie do pracy, ale i uświadomienie trudów korekcji. Pomóc w tym mogą najbliżsi, którzy powinni zrobić wszystko, aby stworzyć optymalne warunki wspomagające proces leczenia. Postępowanie korekcyjne powinno obejmować także zapewnienie optymalnych warunków środowiskowych, które polegają między innymi na: stworzeniu odpowiednich warunków do nauki i zabawy, zapewnieniu dostatecznej ilości snu, prawidłowym odżywianiu, wykonywaniu ćwiczeń korekcyjnych w domu.

Przykładowe ćwiczenia korekcyjne:
1. Pozycja wyjściowa: leżenie przodem, może być ręcznik lub miękki płaski wałek pod klatką piersiową.
Ruch: unoszenie miednicy z lekkim podciąganiem kolan.
Oddziaływanie: wzmacnianie odcinka lędźwiowego kręgosłupa i zginaczy bioder.

2. Pozycja wyjściowa: klęk podparty na prostych rekach.
Ruch: wygięcie kręgosłupa w górę (koci grzbiet), powrót do pozycji wyjściowej, wygięcie kręgosłupa w dół (siodełko).
Oddziaływanie: kształtowanie kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej.

3.Pozycja wyjściowa: stanie w rozkroku, ramiona wzdłuż tułowia.
Ruch: skłon tułowia w przód z dotknięciem rękami do podłogi (pogłębianie skłonu), następnie wyprost tułowia z odrzutem (pogłębionym) prostych ramion w górę.
Oddziaływanie: kształtowanie kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej.

4.Pozycja wyjściowa: leżenie przodem na ławeczce (na brzuchu) , brzuch i klatka piersiowa poza ławeczką, ramiona skrzyżowane, dłonie na barkach, stopy ustabilizowane (przez drugą osobę lub zahaczone o drabinki)
Ruch: unoszenie tułowia w górę.
Oddziaływanie: wzmacnianie odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

5.Pozycja wyjściowa: przysiad z rękoma skrzyżowanymi na klatce piersiowej.
Ruch: marsz w przysiadzie.
Oddziaływanie: wzmacnianie zginaczy bioder i wydłużanie mięśni pośladkowych.

6.Pozycja wyjściowa: klęk obunóż, ramiona w bok, broda przyciągnięta, współćwiczący za plecami ćwiczącego składa dłonie na jego ramiona.
Ruch: wznos ramion bokiem w górę przeciw oporowi.
Oddziaływanie: wzmacnianie mięśni unoszących barki.

7.Pozycja wyjściowa: leżenie tyłem (na plecach) na podwyższeniu (np. ławeczka) ze stopami ustabilizowanymi (drugą osobę lub zahaczone o drabinki), dłonie splecione na klatce piersiowej, tułów zwisa poza powierzchnią podporu.
Ruch: przejście do siadu niepełnego, powolny powrót do pozycji wyjściowej.
Oddziaływanie: wzmacnianie mięśni brzucha w zakresie zewnętrznym.

Podsumowanie
Plecy płaskie są wadą postawy charakteryzującą się zmniejszeniem lub zniesieniem fizjologicznych krzywizn kręgosłupa (kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej).

Najczęściej spotykana jest u dzieci ze słabo rozwiniętym gorsetem mięśniowym. Spłaszczenie krzywizn skutkuje obniżoną wytrzymałością mechaniczną oraz zmniejszonymi właściwościami amortyzacyjnymi kręgosłupa. Powoduje to przeciążenia w obrębie układu kostno – stawowego, czego następstwem mogą być zmiany zwyrodnieniowe. Klatka piersiowa jest płaska, co wpływa na jej obniżoną pojemność i ruchomość. Plecy płaskie sprzyjają występowaniu skolioz ( boczne skrzywienie kręgosłupa).
Postępowanie korekcyjne opiera się głównie na wzmocnieniu mięśni posturalnych zwracając uwagę na ćwiczenia zwiększające kifozę piersiową i lordozę lędźwiową, a także zwiększające przodopochylenie miednicy. Zrezygnować należy z ćwiczeń elongacyjnych, które sprzyjają zmniejszeniu fizjologicznych krzywizn kręgosłupa.

Autor:
mgr Radosław Biały

Fizjoterapeuta

Następny artykuł: Plecy wklęsłe